kiedy nie można zwolnić pracownika

Kiedy nie można zwolnić pracownika?

Kiedy nie można zwolnić pracownika? Przepisy prawa pracy przewidują kilka sytuacji, w których pracownik znajduje się pod ochroną – pracodawca nie może wypowiedzieć mu umowy o pracę. Należy od razu jednak wyraźnie zaznaczyć, że te przypadki ochrony, kiedy nie można zwolnić pracownika, dotyczą wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, a nie rozwiązania jej bez zachowania okresu wypowiedzenia.

Rozwiązanie umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia i z zachowaniem okresu wypowiedzenia to dwa różne tryby zakończenia stosunku pracy. Ten pierwszy kończy stosunek pracy natychmiast, ten drugi dopiero z upływem okresu wypowiedzenia (tu więcej informacji na ten temat: okresy wypowiedzenia jak liczyć). Kodeksowa ochrona i przypadki, kiedy nie można zwolnić pracownika, dotyczą jedynie tego drugiego trybu, a więc wypowiedzenia.

Jeśli pracownik naruszył w sposób ciężki swoje podstawowe obowiązki, to pracodawca ma prawo zwolnić go dyscyplinarnie nawet, jeśli ten pracownik znajduje się w określonym momencie pod ochroną przed wypowiedzeniem umowy o pracę (pisaliśmy m.in.: za co pracodawca może zwolnić dyscyplinarnie).

Przykładowo – pracownik jest na urlopie wypoczynkowym. W czasie urlopu wypoczynkowego pozostaje pod ochroną przed wypowiedzeniem. Urlop wypoczynkowy to jeden z kilku przypadków, kiedy nie można zwolnić pracownika – wręczyć mu wypowiedzenia umowy o pracę. W czasie, gdy pracownik był na urlopie pracodawca dowiedział się, że pracownik w sposób ciężki naruszył swoje podstawowe obowiązki. Jeśli faktycznie to naruszenie miało miejsce, to pracodawca może wręczyć pracownikowi dyscyplinarkę, bez względu na to, że pracownik właśnie korzysta z urlopu wypoczynkowego.

W praktyce najczęstsze przypadki, kiedy nie można zwolnić pracownika, to:

W praktyce można spotkać również inne sytuacje, kiedy nie można zwolnić pracownika i kiedy jest on chroniony przed wypowiedzeniem, ale w praktyce te pięć wymienionych zdarza się najczęściej, omówimy je zatem szczegółowo.

Kiedy nie można zwolnić pracownika – w czasie zwolnienia lekarskiego, urlopu i innej usprawiedliwionej nieobecności

Stosownie do przepisu art. 41 kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Zwolnienie lekarskie, urlop wypoczynkowy czy inny, urlop macierzyński, rodzicielski czy wychowawczy to okresy, w których pracownik jest chroniony przed wypowiedzeniem. Zwróćmy jednak uwagę na drugą część powołanego przepisu – pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeśli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.

O co tu chodzi? Otóż, jeśli pracownik wyczerpał okres zasiłkowy 182 dni i pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego, to na podstawie art. 53 §1 kodeksu pracy pracodawca może rozwiązać z nim umowę o pracę (zwolnienie z powodu długotrwałej choroby). A skoro tak, to może ją również wypowiedzieć – co prawda pracownik nadal może znajdować się na zwolnieniu lekarskim, ale to już wówczas nie jest sytuacja, kiedy nie można zwolnić pracownika za wypowiedzeniem – przepis art. 41 kodeksu pracy wyraźnie wskazuje, że jeśli można rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z powodu upływu okresu uprawniającego do tego, to można również taką umowę wypowiedzieć.

W każdym razie – okres zwolnienia lekarskiego to okres, kiedy nie można wypowiedzieć umowy o pracę. Oczywiście zakaz ten dotyczy pracodawcy – to pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi – każdej umowy: umowy o pracę na okres próbny, umowy na czas określony (w tym zastępstwa) i umowy na czas nieokreślony. Pracownik może umowę o pracę wypowiedzieć w dowolnym czasie – również w sytuacji, kiedy sam jest chroniony przed wypowiedzeniem.

Gdyby umowa o pracę została wypowiedziana, swój bieg rozpoczął okres wypowiedzenia, a dopiero potem pracownik poszedł na zwolnienie lekarskie, to ochrona z art. 41 już nie obowiązuje – umowa rozwiąże się w czasie, kiedy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim, ale ona została wypowiedziana zanim pracownik stał się niezdolny do pracy z powodu choroby.

Oprócz zwolnienia lekarskiego ochronę przed wypowiedzeniem zapewnia pracownikowi każda nieobecność usprawiedliwiona – urlop wypoczynkowy, urlop bezpłatny (pisaliśmy m.in. tutaj: co pracownik traci na urlopie bezpłatnym), urlop okolicznościowy itp. Oczywiście ta nieobecność musi zostać prawidłowo usprawiedliwiona. Jeśli pracownik idzie na zwolnienie lekarskie, to pracodawca „widzi” je na swoim profilu PUE, ale jeśli nieobecność wynika z innej niż choroba przyczyny, musi być usprawiedliwiona.

Nieobecność nieusprawiedliwiona nie chroni pracownika przed wypowiedzeniem, nie jest okolicznością, kiedy nie można zwolnić pracownika. Co więcej, w jej przypadku pracodawca może zwolnić pracownika dyscyplinarnie.

Sam sposób usprawiedliwiania nieobecności w pracy został określony w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 roku w sprawie sposobów usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy. Takie nieobecności usprawiedliwione to np. konieczność stawiennictwa w sądzie, oddawanie krwi, wezwanie organu, konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem itp.

Podsumowując tę część – nieobecność usprawiedliwiona chroni pracownika przed wypowiedzeniem. Jednocześnie sam pracownik może wypowiedzieć umowę o pracę w czasie swojej usprawiedliwionej nieobecności, umowę można też rozwiązać za porozumieniem stron – z inicjatywy każdej ze stron (pisaliśmy m.in. jak pracownik może rozwiązać umowę o pracę).

Jeszcze ciekawostka – ucieczka na zwolnienie lekarskie w dniu, w którym pracownik otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę niewiele mu pomoże. Chodzi tu o taką sytuację. Przykładowo w dniu 15 marca pracownik przyszedł do pracy, przepracował kilka godzin, następnie otrzymał od pracodawcy wypowiedzenie. Po zakończeniu pracy udał się do lekarza i lekarz wystawił zwolnienie lekarskie – również od 15 marca.

Czy to oznacza, że wypowiedzenie zostało złożone w pierwszym dniu zwolnienia lekarskiego, a zatem niezgodnie z art. 41 kodeksu pracy i w sytuacji, kiedy nie można zwolnić pracownika za wypowiedzeniem? Nie. To wypowiedzenie zostało doręczone skutecznie.

W powyższej sprawie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 maja 2010 roku sygn. II PK 343/09 stwierdzając, iż skuteczne będzie wypowiedzenie umowy pracownikowi, który świadczył ją, a następnie tego samego dnia okazał pracodawcy zaświadczenie lekarskie, stwierdzające, że był niezdolny do pracy. Co prawda sprawa dotyczyła innego przypadku (teraz zwolnienia lekarskie wystawiane są elektronicznie), ale w naszym również można się na tym orzeczeniu oprzeć.

Uwaga – rozwiewając pojawiające się w internecie mity – nie można zwolnić pracownika w czasie jego choroby nawet, jeśli to L4 w pierwszym miesiącu pracy. Nie ma znaczenia, jaki to rodzaj umowy, czy umowa na okres próbny, czy czas określony czy nieokreślony, nie ma również znaczenia, w jakim momencie trwania tej umowy pracownik udaje się na zwolnienie lekarskie czy występuje inna usprawiedliwiona nieobecność.

A jeszcze, kiedy nie można zwolnić pracownika? Jeśli znajduje się w okresie ochronnym przed emeryturą. Omówmy to teraz.

Kiedy nie można zwolnić pracownika – gdy jest w okresie ochronnym przed emeryturą

Stosownie do art. 39 kodeksu pracy Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Od razu jedna uwaga. Wiek emerytalny w Polsce to 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. Pewna grupa pracowników ma prawo do wcześniejszych emerytur, np. z chwilą ukończenia 55 roku życia. Ta ochrona, kiedy nie można zwolnić pracownika z powodu okresu ochronnego przed emeryturą, dotyczy podstawowego wieku emerytalnego, czyli 60 i 65 lat i nie ma znaczenia, że np. pracownik już w wieku 55 lat może przejść na wcześniejszą emeryturę.

Kolejna rzecz – jeśli umowa o pracę zostaje wypowiedziana zanim pracownik „wpadnie” w wiek ochronny, ale miałaby się rozwiązać już w czasie, gdy pracownik jest w wieku ochronnym, to ochrona z art. 39 kodeksu pracy nie ma zastosowania.

Co ważne, ochronie przed wypowiedzeniem z powodu wieku przedemerytalnego nie podlega pracownik, który ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz pracownik, który przeszedł na wcześniejszą emeryturę, ale kontynuuje zatrudnienie, w związku z czym prawo do emerytury uległo zawieszeniu.

Kolejny przypadek, kiedy nie można zwolnić pracownika, to ciąża i rodzicielstwo.

Ochrona przed wypowiedzeniem w czasie ciąży i urlopów związanych z rodzicielstwem

Stosownie do przepisu art. 177 §1 kodeksu pracy: pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Pracownica w ciąży jest zatem chroniona przed wypowiedzeniem. Ochrona ta nie ma jednak zastosowania w przypadku, gdy pracownica została zatrudniona na okres próbny do jednego miesiąca (o samym zwolnieniu lekarskim w ciąży pisaliśmy tutaj: L4 w ciąży – kto płaci). Po porodzie pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego i ewentualnie rodzicielskiego, a więc nie można jej wypowiedzieć umowy ze względu na usprawiedliwioną nieobecność, podobnie potem w czasie ewentualnego urlopu wychowawczego.

Pracownica może jednak, zamiast korzystać z urlopu wychowawczego, złożyć wniosek o obniżenie etatu do nie mniej niż 1/2 etatu. A zgodnie z art. 186(8) kodeksu pracy:

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o:

  • 1) udzielenie urlopu wychowawczego – do dnia zakończenia tego urlopu;
  • 2) obniżenie wymiaru czasu pracy – do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

Jedynie likwidacja zakładu pracy będzie uzasadniać wypowiedzenie w tym wypadku. No i oczywiście jest to ochrona przed wypowiedzenie, a nie np. przed dyscyplinarką.

Kolejny przypadek, kiedy nie można zwolnić pracownika za wypowiedzeniem, to odbywanie służby wojskowej

Służba wojskowa pracownika i ochrona przed wypowiedzeniem

Stosownie do przepisu art. 118 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w czasie między doręczeniem pracownikowi kary powołania do czynnej służby wojskowej a jej odbyciem stosunek pracy nie może być przez pracodawcę rozwiązany ani wypowiedziany.

Od razu należy jednak podkreślić, iż ta ochrona nie dotyczy przypadku, w którym pracownik został powołany na jednodniowe ćwiczenia. Natomiast ma ona jak najbardziej zastosowanie w przypadku np. pracownika – żołnierza Wojsk Obrony Terytorialnej. Taki pracownik może zostać np. powołany na dwutygodniowe ćwiczenia wojskowe, które odbywa na poligonie. Wówczas powołany przepis art. 118 ustawy obowiązuje i pracownik powołany na ćwiczenia wojskowe jest chroniony przed wypowiedzeniem.

Pozostaje nam do omówienia jeszcze jeden z popularnych przypadków, kiedy nie można zwolnić pracownika za wypowiedzeniem – ochrona działaczy związków zawodowych.

Stosownie do przepisu art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku prawnego ze wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z inną osobą wykonującą pracę zarobkową będącą członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnioną do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy.

Ochrona działacza związkowego przed wypowiedzeniem przysługuje przez okres wskazany w uchwale zarządu związku zawodowego, a po upływie tego okresu dodatkowo przez okres odpowiadający połowie określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż przez rok. Należy pamiętać, że te przypadki, kiedy nie można zwolnić pracownika drogą wypowiedzenia, dotyczące usprawiedliwionej nieobecności w pracy, wieku przedemerytalnego i ochrony działacza związkowego nie mają zastosowania, jeśli zakład pracy zostaje postawiony w stan upadłości. Likwidacja zakładu pracy zdejmuje ochronę przed wypowiedzeniem.

Skomentuj

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.