Reklama

Rodzicielstwo
| .
12 marca 2021 18:05

Prawa pracownicy w ciąży – zobacz, co Ci się należy, jeśli jesteś w ciąży i pracujesz na etacie i zleceniu

Prawa pracownicy w ciąży to szczególna ochrona oraz uprawnienia przyszłych mam. Dotyczą one wielu dziedzin życia, jednak w najszerszym stopniu dotyczą ciężarnych kobiet w pracy. Przepisy prawa mają w ten sposób za zadanie chronić zdrowie pracownicy w ciąży, ale także jej nienarodzonego dziecka. Jakie są prawa pracownicy w ciąży?

Prawa pracownicy w ciąży związane z czasem pracy

Czas pracy kobiety ciężarnej nie może przekraczać 8 godzin dziennie. Ponadto ciężarna zachowuje prawo do wynagrodzenia za nieprzepracowany czas, związany ze zmniejszeniem z tego powodu wymiaru czasu pracy.

Pracodawca ma zakaz zatrudniania kobiety w ciąży w nadliczbowych godzinach, a także w porze nocnej. Z kolei bez zgody ciężarnej nie wolno jej delegować poza stałe miejsce pracy. Zakazane jest także zatrudnianie kobiety w ciąży w systemie przerywanego czasu pracy (bez jej zgody). O systemach czasu pracy pisaliśmy m.in. tutaj: systemy czasu pracy – jakie są. Jeśli nie wiesz, co oznacza system przerywanego czasu pracy, zapoznaj się z tym wpisem.

W przypadku zatrudniania przyszłej mamy w porze nocnej, zgodnie z Kodeksem pracy, pracodawca zobowiązany jest na czas ciąży zmienić rozkład czasu pracy kobiety w taki sposób, aby umożliwić jej wykonywanie pracy w porze innej, niż nocna. Jeżeli jednak jest to niecelowe albo niemożliwe, pracodawca ma obowiązek przenieść ciężarną pracownicę do innej pracy, która nie wymaga nocnej zmiany. Jeśli pracodawca nie ma takiej możliwości, zobowiązany jest do zwolnienia pracownicy z obowiązku świadczenia pracy przez niezbędny okres czasu. W tym okresie kobieta ciężarna zachowuje prawo do wynagrodzenia, jakie dotychczas pobierała (pisaliśmy m.in. tutaj: L4 w ciąży, a o wynagrodzeniach również tutaj: czy pracownik może zarabiać mniej niż minimalna oraz tutaj: obniżenie wynagrodzenia bez zgody pracownika).

W sytuacji, gdy zmiana warunków pracy na zajmowanym do tej pory stanowisku, skrócenie czasu pracy albo przeniesienie do innej pracy, powodowałoby obniżenie wynagrodzenia, pracownicy przysługuje dodatek wyrównawczy.

Z kolei w przypadku, kiedy przyczyny uzasadniające przeniesienie pracownicy do innej pracy, skrócenia czasu pracy albo zwolnienia z obowiązku jej świadczenia ustaną, pracodawca ma obowiązek zatrudnić kobietę przy pracy oraz w wymiarze czasu pracy takim, który określony jest w umowie.

Ochrona przed rozwiązaniem umowy w czasie ciąży

Zgodnie z art. 177 §. 1 Kodeksu pracy, pracodawca nie może rozwiązać umowy o pracę, ani jej wypowiedzieć pracownicy, która jest w ciąży przez cały okres jej trwania oraz przez czas trwania urlopu macierzyńskiego.

W tym przypadku ciąża musi zostać potwierdzona zaświadczeniem lekarskim. Jeśli ciężarna zatrudniona jest na umowę o pracę na czas nieokreślony, ochrona przed rozwiązaniem umowy, obowiązuje od pierwszego dnia ciąży. Natomiast w przypadku umowy zawartej na czas określony albo na okres próbny, który przekracza jeden miesiąc, pracownica może zostać zwolniona przed upływem 3 miesiąca ciąży (pisaliśmy m.in. tutaj: czy można zwolnić kobietę w ciąży oraz tutaj: za co pracodawca może zwolnić pracownika).

Pracownica, która poinformuje pracodawcę o ciąży trwającej dłużej niż 3 miesiące ma zagwarantowane przedłużenie umowy do dnia porodu. Po porodzie zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego (pisaliśmy m.in. tutaj: zasiłek macierzyński po rozwiązaniu umowy o pracę). Przedłużenie to następuje z mocy prawa i nie ma w tym przypadku konieczności zawierania nowej umowy. Warto jednak wiedzieć, że przedłużenie umowy do dnia porodu nie dotyczy umowy na czas określony, która zawarta została w celu zastąpienia stałego pracownika.

prawa pracownicy w ciąży

Jeżeli pracodawca zwolni kobietę w ciąży lub przebywającą na urlopie macierzyńskim, wychowawczym czy rodzicielskim, poniesie prawne konsekwencje. W takim przypadku pracownica może wnieść odwołanie do sądu pracy w okresie 21 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia lub oświadczenia o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia. Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, który jest właściwy dla siedziby pracodawcy lub miejsca wykonywania pracy.

W odwołaniu kobieta może wnosić o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie (pisaliśmy m.in. tutaj: odprawa dla pracownika). Dotyczy to umowy zawartej na czas określony lub nieokreślony, jeżeli stosunek pracy został rozwiązany z wypowiedzeniem. Tylko odszkodowania można żądać w przypadku, gdy:

  • rozwiązana została umowa zawarta na czas próbny,
  • bez wypowiedzenia została rozwiązana umowa na czas określony, jeżeli upłynął już termin, do którego miała trwać albo jeśli przywrócenie do pracy byłoby niewskazane przez wzgląd na krótki okres, jaki został do upływu tego terminu.

Należy również pamiętać o okolicznościach wyjątkowych, rozszerzających uprawnienia szefa. Pracodawca ogłaszający upadłość albo likwidację firmy, ma prawo rozwiązać umowę o pracę z ciężarną pracownicą albo będącą w trakcie urlopu macierzyńskiego. W takim przypadku zobowiązany jest jednak do zapewnienia pracownicy innej formy zatrudnienia. Jeżeli jest to niemożliwe, przysługują jej za ten czas odpowiednie świadczenia, a okres pobierania ich wlicza się do okresu zatrudnienia (pisaliśmy m.in. tutaj: staż z urzędu pracy a ciąża).

Pracodawca może także rozwiązać umowę o pracę z pracownicą, jeżeli zachodzą przyczyny, które uzasadniają zwolnienie jej bez wypowiedzenia z jej winy. W tym przypadku zgodę musi wyrazić reprezentująca ją organizacja związkowa.

Także w sytuacji, gdy pracownica złoży wypowiedzenie umowy, a potem okaże się, że jest w ciąży i zwróci się do pracodawcy z wnioskiem o wycofanie wypowiedzenia – ten nie ma obowiązku przychylić się do jej prośby.

Prace niedozwolone dla ciężarnych

Zgodnie z art. 176 Kodeksu pracy, niedozwolone prace dla kobiet obejmują:

  • prace uciążliwe,
  • prace niebezpieczne,
  • prace szkodliwe dla zdrowia.

Kodeks pracy wskazuje przede wszystkim prace, które związane są z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, np. ręczny transport ciężarów. Kobiety w ciąży mają zakaz dźwigania towarów ważących więcej niż 3 kg. W tym przypadku mowa o ręcznym podnoszeniu i przenoszeniu przedmiotów. Dotyczy to pracy stałej, ale także dorywczej. Chodzi również o prace, które mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie matki i dziecka, ze względu na sposób oraz warunki ich wykonywania.

Dokładny wykaz prac, które niedozwolone są dla kobiet w ciąży, zawiera Rozporządzenie Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 roku, w sprawie prac niebezpiecznych, uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży oraz matek karmiących. Zgodnie z nim zabronione są prace związanych z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, m.in.:

  • ręczne przenoszenie ciekłych materiałów – żrących, gorących albo o właściwościach, które są szkodliwe dla zdrowia,
  • ręczne wtaczanie oraz przetaczanie rzeczy o okrągłych kształtach i udział w zespołowym przemieszczaniu rzeczy,
  • prace w wymuszonej pozycji,
  • prace w stojącej pozycji łącznie przez ponad 3 godziny w trakcie zmiany roboczej, przy czym czas w pozycji stojącej jednorazowo nie może przekraczać 15 minut; po tym czasie powinna nastąpić przerwa, trwająca 15 minut,
  • przewożenie ładunków na jednokołowym wózku (taczce) oraz wielokołowym wózku, który poruszany jest ręcznie,
  • prace na stanowiskach z monitorami ekranowymi – jeżeli łączy czas przekracza 8 godzin na dobę, przy czym czas spędzony przy o obsłudze monitora nie może przekraczać jednorazowo 50 minut; po tym czasie powinno nastąpić minimum 10 minut przerwy, które wlicza się do czasu pracy.

Prawa pracownicy w ciąży to również zakaz wykonywania prac:

  • w warunkach, które narażają na drgania lub hałas,
  • w mikroklimacie gorącym, zimnym oraz zmiennym,
  • narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz pola elektromagnetycznego,
  • w kontakcie z czynnikami biologicznymi, które są szkodliwe,
  • w obniżonym albo podwyższonym ciśnieniu,
  • w narażeniu na działanie chemicznych, szkodliwych substancji,
  • przy obsłudze zwierząt, które dotknięte są chorobami zakaźnymi oraz inwazyjnymi,
  • narażających na działanie czynników rakotwórczych oraz o potencjalnym rakotwórczym działaniu,
  • narażających na działanie organicznych rozpuszczalników, jeśli ich stężenia w środowisku pracy przekraczają wartości 1/2 najwyższych, dopuszczalnych stężeń,
  • stwarzające ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, wirusem półpaśca i ospy wietrznej, wirusem HIV, wirusem różyczki, cytomegalii, toksoplazmozy, listeriozy,
  • niosących ryzyko ciężkich urazów psychicznych i fizycznych – do tej kategorii zaliczane są prace w wykopach, zbiornikach i kanałach, a także pod ziemią w różnego rodzaju kopalniach i w wymuszonym rytmie pracy, np. przy taśmie; inne tego typu prace to gaszenie pożarów, udział w akcjach ratownictwa chemicznego, prace z materiałami wybuchowymi, usuwanie skutków awarii, praca przy uboju zwierząt, a także obsłudze rozpłodowników; do tej kategorii zalicza się też prace na wysokości, poza stałymi pomostami, galeriami, podestami oraz innymi, stałymi podwyższeniami, które posiadają pełne zabezpieczenie przed upadkiem – bez konieczności stosowania środków ochrony indywidualnej przed ewentualnym upadkiem, a także schodzenia i wchodzenia po drabinach oraz klamrach.

Prawa pracownicy w ciąży – badania lekarskie w czasie pracy

kobieta w ciąży

Prawa pracownicy w ciąży dotyczą także badań lekarskich, które ciężarna powinna wykonać. Jeżeli określone badanie związane jest z ciążą i nie może zostać wykonane poza czasem pracy, pracodawca zobowiązany jest zwolnić od pracy kobietę na czas niezbędny do przeprowadzenia badania, wliczając w to dojazd, czas badania i inne konieczne czynności. Co ważne, za czas takiego zwolnienia, przysługuje ciężarnej wynagrodzenie w pełnej wysokości.

Prawa pracownicy w ciąży – umowa zlecenie

Ciężarnej, która zatrudniona jest na umowę zlecenie, nie przysługują żadne uprawnienia pracownicze. Nie może ona liczyć na ochronę stosunku pracy, która wynika z przepisów Kodeksu pracy. To oznacza, że kobiecie w ciąży, która zatrudniona jest na umowę zlecenie przysługują jedynie prawa, które wynikają z treści umowy.

Kobiety w ciąży zatrudnionej na umowę zlecenie nie dotyczy zakaz rozwiązania przez pracodawcę umowy w czasie ciąży. W przeciwieństwie do umowy o pracę – umowa zlecenie kończąca się w okresie ciąży, nie musi zostać przedłużona do dnia porodu. W przypadku umowy zlecenia nie obowiązuje również zakaz wykonywania przez kobietę ciężarną pracy w porze nocnej albo godzinach nadliczbowych.

Ponieważ umowa zlecenie należy do umów cywilnoprawnych, każda ze stron może wypowiedzieć ją w dowolnym momencie. Ciąża nie stanowi w tym przypadku żadnej ochrony przed zwolnieniem i pracodawca może wypowiedzieć kobiecie umowę w każdej chwili (pisaliśmy m.in. tutaj: ile można zarobić na umowie zlecenia oraz tutaj: zatrudnienie emeryta na umowie zlecenia).

Prawa pracownicy w ciąży to szczególne uprawnienia, które powinna znać każda kobieta planująca potomstwo. Kobieta świadoma swoich praw jest w stanie zareagować w sytuacji, kiedy pracodawca dokonuje nadużyć związanych np. z czasem albo warunkami pracy i dochodzić ewentualnych roszczeń na drodze sądowej.

Podziel się

Dodaj komentarz

Ostatnie wpisy

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.

Czytaj więcej